Deze cursus is gegeven in het seizoen 2015/2016 en wordt te zijner tijd opnieuw aangeboden.

 

reeks bouwkunstcursussen

2 modules

 

Steenhouwersarchitectuur

in de vroege Gouden Eeuw

met onder meer:
Lieven de Key en Hendrick de Keyser
stedelijke gebouwen, kerken, woonhuizen
Friese steenhouwers, hun stadhuizen en andere gebouwtypen
1590-1650

 

introductie

De Sneeker Waterpoort is een begrip én draagt er ook aan bij Sneek tot een begrip te maken. Wij kunnen in Fryslân ’grutsk’ zijn op de prachtige stadhuizen – Franeker, Bolsward – en andere ‘steenhouwersarchitectuur’ daterend uit de decennia rond 1600. Ook in de overige gewesten, met name Holland, kwamen in die tijd fraaie bouwwerken met uitbundige gevels tot stand, welke uitdrukking geven aan de periode van opbloei.
De Noordelijke Nederlanden waren in de latere 16de eeuw bevrijd van het Spaanse juk. Het gevoel van triomf en de zegen van de economische voorspoed weerspiegelt zich in de uitbundige gevels van Lieven de Key en Hendrick de Keyser. In latere tijd sprak men van de meest ‘vaderlandsche’ periode in onze geschiedenis.

 

rolwerk, kariatiden en cartouches

In de 16de eeuw had de Noord-Europese en Nederlandse architectuur een ware gedaante-verwisseling ondergaan. Laatgotische stijlvormen hadden plaats gemaakt voor de fantasievolle vormen van het maniërisme, dat was geënt op de Italiaanse renaissance-architectuur. Aanvankelijk bleef de beïnvloeding beperkt tot een klassiek ogende geveldecoratie en gevelordening. Door het raadplegen van prenten en architectuurboeken kregen de ambachtelijke ontwerpers steeds meer voeling met de ‘taal’ van de klassieke architectuur. Dat geldt ook voor Friesland, waar al eerder een maniëristische steenhouwerskunst van hoog niveau tot ontwikkeling was gekomen. Ook de totale ontwerpbenadering – inclusief plattegrond en indeling – onderging een verandering in klassieke geest. Ondertussen hielden traditionele bouwtypen en bouwwijzen nog lang stand.

In de decennia rond 1600 veroverde de opkomende republiek een voorname positie op het wereldtoneel. Het nieuwe zelfbewustzijn deed ook het aanzien van de steden in rap tempo veranderen. Het nieuwe bestuur en de economische activiteiten vereisten passende gebouwen. De bouw in vergankelijke materialen, in de 16de eeuw nog vrij algemeen, was nu wel verleden tijd. Dragende baksteenmuren, voorzien van natuurstenen en houten onderdelen, bepaalden voortaan het uiterlijk van overheidsgebouwen, kerkgebouwen, utilitaire gebouwen, woonhuizen, etc. Heel voorname bouwwerken kregen complete natuurstenen gevels. De bevolkingsgroei leidde tot vormen van planmatige stadsuitbreiding, zowel grootschalig – de Amsterdamse grachtengordel – als minder pretentieus – bijvoorbeeld in de Friese stadjes.
Er was veel werk voor metselaars, timmerlieden, steenhouwers, schilders en toeleveranciers.

Rond 1600 kwam het tot een opzienbarende bloei van maniëristische steenhouwersarchitectuur. Voorbeelden zijn de Haarlemse Vleeshal van Lieven de Key en het Amsterdamse stadspaleis Bartelotti en de Westerkerk van Hendrick de Keyser. Sommige woonhuizen kregen prachtige steenhouwersgevels. De al langer toegepaste klassieke gevelelementen werden nu gecombineerd tot hechte composities van pilasters, hermen en kariatiden, lijstwerk, band- en rolwerk, obelisken, oculi, cartouches etc.
In deze fase van architectonische triomf speelde het eveneens florerende gewest Friesland een opvallende partij, getuige de trotse gebouwen van overheid en handel. In Friesland bleef de decoratieve benadering van Vredeman de Vries nog lang invloedrijk. Een decoratieve benadering kenmerkt ook de karakteristieke gevelarchitectuur van locale metselaar-ontwerpers, tot diep in de 17de eeuw. Hun fantasievolle gevelcreaties, variërend van eenvoudig tot zeer feestelijk, kunnen nog altijd worden bewonderd in veel oude Friese kernen.

 
Cursusgegevens: klik hier
Corresponderend met modules van Overzichtscursus Bouwkunst: klik hier

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Design and development by HW Multimedia
Copyright © 2018 | Kunstvertoon | Alle rechten voorbehouden