Deze cursus is gegeven in het seizoen 2015/2016 en wordt te zijner tijd opnieuw aangeboden.

 

regiocursus met excursie

7 modules

 

Drenthe

dolmens en trechterbekers,
esdorpen en hallenhuisboerderijen,
veenkoloniale vaarten en deftige gevels

 

algemeen

Drenthe is getekend door de ijstijden. Op de hogere gronden werd in de nieuwe steentijd voor het eerst landbouw bedreven. Het kerngebied – het Drents plateau – raakte in een nattere periode omringd door drassige veengebieden. Deze venen werden gevoed door in het plateau insnijdende beken. De cursus Drenthe handelt over de cultuur-, bouw- en kunsthistorische bijzonderheden uit de periode vanaf de late steentijd tot 1950. Uitgangspunten in de cursus zijn de vorming van het natuurlijke landschap, de cultuur- landschappen en de agrarische samenleving door de eeuwen heen. Vele, nu nog zichtbare elementen in het Drentse cultuurgebied kunnen worden terug herleid tot de verschillende bewonings- en ontwikkelingsfasen: de tijd van de hunebedbouwers; bronstijd en ijzertijd; middeleeuwen; de in Drenthe nog zo nabije periode van de 17de en 18de eeuw en de nieuwere tijd van 1800 tot 1940 toen de Landschap opging in het koninkrijk. Deze cursus vormt de eerste in een serie van ‘regiocursussen’. Als openingscursus is gekozen voor Drenthe, enerzijds omdat dit gebied kan dienen als een mooie basis voor de regioserie, anderzijds omdat in Drenthe zoveel sporen en elementen van vroegere bewoningsvormen zichtbaar zijn gebleven. Bij de cursus hoort een interessante excursie. Deelname is echter niet noodzakelijk om de cursus te kunnen volgen, omdat u zich met de fraaie diaseries op groot beeldscherm al in Drenthe waant.

 

van prehistorie naar recente tijden

Op de Hondsrug kwamen veel hunebedden tot stand. Het zijn de oudste duurzame bouwwerken in Nederland. Ook bleven in Drenthe veel grafheuvels en andere sporen bewaard uit de brons- en ijzertijd. Vanuit Drenthe werden de kustgebieden van Friesland en Groningen gekoloniseerd. Mede door de enigszins geïsoleerde ligging kon zich in Drenthe vanaf de prehistorie een heel specifieke agrarische cultuur ontwikkelen. Veel daarvan is nog zichtbaar in landschappen, in de esdorpen en in oude boerderijen. In de veengebieden werden al in de middeleeuwen ontginningen uitgevoerd.
Er ontwikkelden zich twee steden van betekenis: Coevorden en Meppel. In de 19de eeuw kwamen de veenontginningen pas goed op gang. Toen ontstonden ook de veenkoloniale dorpen. Mét het geschikt maken van verveende gronden voor landbouw kwamen ook de nieuwe boerderijtypen. Emmen en Assen zijn grote brinkdorpen die met name vanaf de 19de eeuw tot ontwikkeling kwamen. De stedelijke architectuur van Assen werd ingegeven door de nieuwe status als hoofdstad van de provincie Drenthe.

Centraal in deze cursus staan de verschillende manieren waarop mensen in de loop van de tijd hun leefomgeving hebben gevormd. Wij besteden veel aandacht aan de wijze hoe de elementen van de traditionele samenleving in elkaar grepen: de (agrarische) benutting van de mogelijkheden van het land, de agrarische bedrijfsvoering, gebouwtypen en samenlevingsvormen. Zo nu en dan trekken wij het verhaal van Drenthe in een wat breder verband: zo vergelijken wij de hunebedden met prehistorische megalieten in andere landen en plaatsen wij stijlvormen bij boerderijen en bijzondere 19de eeuwse gebouwen in de grotere bouwhistorische en stilistische ontwikkeling.
Aan de hand van fraaie diaseries neemt Peter van der Werf u mee naar landschappelijk en cultuurhistorisch bijzondere locaties, naar fraaie esdorpen met brinken en hallenhuisboerderijen, naar enkele oude steden, naar veenkoloniale streken met langgerekte dorpen en aanzienlijke boerderijen en naar herenhuizen en gebouwen met bijzondere stilistische en kunsthistorische kwaliteiten.

 

 

doelgroep, programma, cursusmateriaal, werkvorm

De bedoeling is: een heel aantrekkelijke cursus voor ieder met een brede belangstelling voor cultuur-historische, bouwhistorische en kunstzinnige onderwerpen, samengebracht in een heldere programmalijn. Een voorbereidende cursus is niet nodig. Dat wil niet zeggen dat de cursus een vrijblijvend karakter draagt; verschillende onderwerpen zullen gedegen worden behandeld. De cursus telt 7 modules (avondprogramma’s), naar wens aan te vullen met de dagexcursie. Op de bijeenkomsten worden programmabladen uitgereikt. Cursusboeken kunt u bij Kunstvertoon bestellen (zie cursusgegevens). Over alle onderwerpen zijn fraaie diaseries gemaakt, welke worden vertoond op groot beeldscherm. Zo wordt de uitleg door heel aanschouwelijke wijze geïllustreerd.
Verder: dagexcursie Dolmens en esdorpen.

 

Module 1
(prehistorie)
● Ontstaan van het landschap; vroege bewoning; late steentijd; van verzamel-
   naar landbouweconomie; de Trechterbekercultuur
● Dolmens en Drentse hunebedden: typen, (graf)vondsten, doeleinden
Module 2
(prehistorie)
● Aardewerk van de Trechterbekercultuur
● Hunebedden en megalieten elders in Europa
● Behuizingen in vergankelijke materialen (late steentijd)
● ‘Trechterbeker’, ‘Swifterband’ en andere culturen
● Bronstijd en ijzertijd; grafheuvels, nederzettingen, behuizingen
Module 3
(middeleeuwen)
● Drenthe in de middeleeuwen – agrarische cultuur – bewoningssporen
● Ontstaan en kenmerken van het hallenhuistype, voorbeelden
Module 4
(17e en 18e eeuw)
● Aspecten van de agrarische samenleving; bestuur en recht, agrarische
   organisatie, gemengde bedrijfsvoering
● Boerenhuistypen in de 17de en 18de eeuw – de Bruntingerhof
● Veranderingen in de 18e eeuw – nieuwe boerderijvormen
● Ontwikkelingen aan de randen van het Drents plateau – Coevorden
Module 5
(18e en 19e eeuw)
● Brinkdorpen, van klein naar groot
● Schoonebeek en de boo
● Veranderingen in de agrarische economie – opmars van de Groningse
   en Friese boerderijtypen in Drenthe
Module 6
(middeleeuwen-heden, in het bijzonder 1750-1900)
● Ontginningen in het Bourtangerveen: veenkoloniale dorpen, een route van
   Buinermond tot Zuidlaarderveen
● Het Smildekanaal, de vaartdorpen, bebouwing en architectuur
Module 7
(‘nieuwe tijd’-‘oude tijd’)
● Assen, vroege ontwikkeling, rond 1800, 19de eeuw: stad en gebouwen
● Het gouvernementsgebouw van J. van Lokhorst te Assen: de bijzondere
   bouwgeschiedenis van late middeleeuwen tot 1900, in relate tot de geschiedenis
   van Drenthe. Kunsthistorische aspecten.
● Op de zandrongen: bijzondere (es)dorpen, bijzondere bebouwing en cultuur-
   historisch bijzondere plekken
● Onze oudste monumenten en de verhalen in de loop der eeuwen

 

cursusgegevens

cursusnaam/code: Drenthe / code: cu-regio-A-7 (zonder excursie), cu-regio-A-7:D (met excursie)
docent: drs. Peter J. van der Werf (kunst- en architectuurhistoricus)
bijeenkomsten: 7 modules (avondbijeenkomsten van 19.30 tot 22.00 uur, met pauze)
wanneer: t.z.t.
uitwijkdata:
cursusmateriaal: Programmabladen kosteloos. Aanschaf boeken indien gewenst (t.z.t.)
Design and development by HW Multimedia
Copyright © 2018 | Kunstvertoon | Alle rechten voorbehouden