Vanaf 2010: de ‘cursusseries’

 
 
 
Vanaf 2010, toen Kunstvertoon haar brede cursusaanbod van de beginjaren opnieuw gestalte wilde geven en uitbouwen, is gewerkt aan een programma van nieuwe ‘cursusseries’. Een cursusserie bestaat uit losse, van jaar tot jaar aangeboden cursussen van variabele omvang, binnen een bepaald aandachtsgebied.
De cursussen kunnen naar keuze als serie van inhoudelijk aaneensluitende cursussen worden gevolgd of elk afzonderlijk.
 
Het gaat om de volgende cursusseries:

• Klassieke culturen • Hemel op Aarde • Regiocursussen
• Het boerenhuis • Stedencursussen • Technieken
• Vergezichten • 19de/20ste eeuw • Visies
• Beroemde kunstenaars • Muziek

 
In de uitleg onder Actueel – kwestie met gemeente Súdwest-Fryslân kunt u lezen dat Kunstvertoon vanaf 2010 door de handelswijzen van in de gemeente Sneek/Súdwest-Fryslân veel moeilijkheden heeft ondervonden. Daardoor zijn niet alle cursusseries onmiddellijk van de grond gekomen. Helaas moest meermalen worden besloten nog niet met een serie te starten of een gestarte serie niet van jaar tot jaar voort te zetten. In die gevallen zijn vaak vervangende korte cursussen aangeboden.
 
Vanaf 2010 zijn van de volgende series één of enkele cursussen geprogrammeerd: Klassieke culturen, Hemel op Aarde, Regiocursussen, Stedencursussen, Vergezichten, 19de/20ste eeuw, Technieken en Beroemde kunstenaars.
Van de overige series konden nog geen cursussen aangeboden; wel werden soms onderwerpen uit die series ondergebracht als cursusonderdeel bij andere cursussen.
 
Kunstvertoon blijft zich inzetten om een bij een herstart de cursusseries aan te bieden zoals die zijn bedoeld, namelijk van jaar tot jaar.
 
Wanneer u de beschrijvingen van de afzonderlijke cursussen raadpleegt, is bovenaan aangegeven of de cursus deel uitmaakt van een bepaalde cursusserie.
Hieronder vervolgen wij met een beschrijving van de afzonderlijke cursusseries.
 
 


 

 

Klassieke culturen

onderwerpen:

• kennis uit mythen en legenden • landen en landschappen
• opkomst van culturen • vroege vondsten – archeologie
• natuur, religie • de mensen, bevolking, volk
• beleving van de tijd, wereldbeeld • schrift en teksten
• de architectonische erfenis • de beeldende erfenis
• wonen, dagelijkse gebruiken • rol van leiders, sociale verhoudingen
• late ontwikkelingen

• bewaarde monumenten

 
In Sneek kwamen in Kunstvertoonprogramma’s de klassieke culturen meermalen aan bod, bijvoorbeeld in de cursussen over de oude Egyptische, Griekse, Etruskische en Romeinse cultuur.
Inmiddels zijn wij begonnen met de voorbereiding van een serie van vernieuwde en nieuwe cursussen rondom klassieke culturen en klassiek erfgoed.

De westers-Europese cultuur heeft zich ontwikkeld uit drie belangrijke origines: de inheemse tradities in Noord-Europa, de klassieke tradities en de christelijke traditie. In het tijdperk van en na het modernisme en nog sterker in het huidige digitale tijdperk wordt de wereld soms wordt voorgesteld als een speelveld van vrije individuele keuzes. Onze gezamenlijke origines zullen echter heel bepalend blijven voor de wijze van ervaren, denken en doen. Bovendien kunnen wij vaststellen dat het klassieke gedachte- en erfgoed bijna de hele wereld heeft veroverd. Er is dus reden te over om in deze cursusserie de aandacht te richten op het enerverende antieke verleden van de westerse cultuur.

In deze serie nemen cursussen over de Egyptische, Griekse en Romeinse oudheid een belangrijke plaats in. Ook zijn er korte cursussen over culturen in het Midden-Oosten, het Hellenisme (tijd van en na Alexander de Grote) en ‘Romeinse’ deelonderwerpen: Romeinen in Noord-Afrika, Romeinse villa’s en de schilderingen; Romeinen in Noord-Europa, Romeinen in Nederland, de Romeinse erfenis in de 18de en 19de eeuw.
In deze cursussen willen wij zoeken naar de oorsprong en de bedoelingen van de culturele verschijnselen.
Die worden aangereikt door de archeologie, door de overgeleverde klassieke verhalen en door de gebouwde en beeldkunstige erfenis.
 
 


 

 

Hemel op aarde

onderwerpen:

• vroege gemeenschappen • Anglo-Ierse miniaturen
• een kruis van gebouwde kerken • fresco’s van 10de tot 12de eeuw
• symboliek, denkbeelden, denkers • romaans en gotiek in vele landen
• Nederlandse kerken in de middeleeuwen • kerken op terpen
• glasschilderkunst, altaaropstanden • reformatie en kerken
• neogotiek, ook in Friesland • vroegmodern, ook in Friesland

 
Al verschillende malen verzorgde Kunstvertoon, ook in Sneek, cursussen over de inbreng van de christelijke traditie in de westerse cultuur. In de cursussen ‘Hemelrijk in Steen gebouwd’ (vanaf 2005) ging de meeste aandacht uit naar de kerkenbouw en de aan kerkgebouwen verbonden beeldende kunst.

In de nieuwe cursusserie komt het onderwerp terug. Naast de kerkelijke bouwkunst en beeldende kunst zal veel aandacht worden geschonken aan de gedachtegang van de makers en opdrachtgevers en de denkbeelden van grote denkers in hun tijd.
Bovendien komen onderwerpen aan bod zoals de maatschappelijke context waarbinnen de veelal indrukwekkende bouwprojecten tot stand kwamen.
Er is aandacht voor monumentale kathedralen, maar ook voor het kleine en voor de poëzie van de soberheid. Uiteraard komen de bouw en architectuur van kerken uitputtend aan bod: de bouwtradities, de bouwwijzen, ontwerp, bouwmeesters en bouwloodsen, het werk van metselaars, steenhouwers en andere ambachtslieden. Daarnaast komen allerlei onderwerpen uit de miniatuurkunst, de frescokunst, de beeldhouwkunst en de glaskunst aan de orde, afzonderlijk of gecombineerd met andere onderwerpen.
Ook in tijd en plaats draagt het cursusprogramma een breed karakter: van vroegchristelijk tot vroegmodern, van Friese terpenkerken tot Noorse Stafkirken en van het werk door de vroegmiddeleeuwse naamloze metsel-meester tot het werk van onze 19de eeuwse hoeder van de neogotiek Pierre Cuypers.

De cursusserie vangt aan met een openingscursus over de periode tot aanvang 11de eeuw. We beginnen met de verhalen over twee bijzondere kerkelijke centra in Noord-Europa aan begin en eind van die periode; dan volgt een geschiedenis van de eerste tien eeuwen.
De volgende jaren kunt u vervolgcursussen verwachten.
 
 


 

 

Regiocursussen

onderwerpen:

• natuurlijke landschappen • cultuurlandschappen
• vroege bewoning • vroege samenleving
• archeologie • culturele antropologie
• bewoning in de middeleeuwen • de kerk en de samenleving
• ontwikkeling van bestuursvormen • geschiedenis van de nieuwe tijd
• locale bouwtradities • locale toepassing van bouwstijlen
• sociale geschiedenis • transport en verbindingen
• ontginningen door de eeuwen • natuurgebieden

 
In de eerste jaren vermeldde het Kunstvertoon-programma in Sneek cursussen over bijzondere regio’s en culturen: van de Fryske Zuiderzeekust tot Toscane en van de Achterhoek tot het land van de Maya’s in Midden-Amerika.
 
In de nieuwe serie regiocursussen draait alles om de samenhang tussen natuurlijke landschappen, agrarische landschappen, andere menselijke ingrepen in het landschap, handel en nijverheid in vroeger tijden, de betekenis van religie in de Prehistorie, inbreng van de kerk, de ontwikkeling van vroege rechts- en bestuursvormen, oude bewoningsvormen, de bouwtradities, architectonische en kunstzinnige uitingen, sociale ontwikkelingen, veranderingen in de vroegmoderne en de moderne tijd, teloorgang van het oude en instandhouding van waardevolle elementen etc.
 
Als openingscursus is gekozen voor de oude Landschap Drenthe, omdat hier zo veel sporen van vroege bewoning bewaard zijn gebleven. De komende jaren kunt u een reeks van cursussen rondom Drenthe verwachten. Heel verschillende onderwerpen komen aan bod: uit de prehistorie en uit de meer recente geschiedenis, over oorspronkelijke landschappen en ontginningslandschappen, over de hunebedden, oude agrarische culturen, dorpen, bouwwijzen en bouw-stijlen, over de organisatie van het dagelijkse leven en de verhouding tot een ander leven etc. etc.
Andere regiocursussen handelen over (delen van) het Waddengebied, (delen van) Nederlandse provincies en bijzondere Europese landstreken.
 
 


 

 

Landelijke cultuur – het boerenhuis

onderwerpen:

• vorming van natuurlijke landschappen • en van agrarische landschappen
• archeologie, prehistorie • Fryslân, het waddengebied
• landbouw door de eeuwen • boerenhuistypen in Nederland
• beelden uit verre landen • de bewoners, gebruiken
• constructies, materialen, stijlelementen • oude huisplaatsen
• agrarische economie in breder verband • ontwikkelingen in de 19de eeuw
• moderniseren – traditioneel

 
Vanaf 2002 organiseerde Kunstvertoon verschillende cursussen over het agrarisch erfgoed in Fryslân, Nederland en Europa. De cursussen – van 3 modules tot 20 modules – waren uniek en trokken veel deelnemers.
Met de nieuwe cursusserie Landelijke cultuur – het boerenhuis hoopt Kunstvertoon de schoonheid én velerlei kwaliteiten van de agrarische cultuur en architectuur nog meer onder de aandacht te brengen.

De serie opent met een tweeluik van overzichtscursussen (elk ca. 9 modules): 1. Het Friese boerenhuis (basiskennis, agrarische cultuur en bouwen, vooral in Fryslân) en 2. Bouwtradities en stijlen (in en buiten Fryslân, bijzondere thema’s, stijl en traditie).
In de daarna volgende jaren volgen de cursussen uit de nieuwe cursusseries. In voorbereiding zijn: Nederlandse provincies (vergelijkend overzicht); Drenthe; Twente en Achterhoek; Noord-Holland; Duits-Deense Waddenregio; Scandinavië; Europese berggebieden; Duitse landstreken; Midden-Europa. Deze vervolgcursussen worden afgewisseld met korte basiscursussen voor instappers.

Er wordt in deze serie een centrale plaats ingeruimd voor de Fryske (agrarische) cultuur van eeuwen her. Als totaal biedt de serie een veelzijdig beeld van het agrarische leven in en buiten Fryslân. De presentatie berust grotendeels bij bouw- en architectuurhistoricus Peter J. van der Werf. Hij heeft in Fryslân en tot ver daarbuiten kennis en ervaring opgedaan. Wij maken ondermeer gebruik van de tweedelige Kusntvertoonsyllabus (300 pag.), literatuur over dit onderwerp en het omvangrijke boerenhuis-dia-archief van Kunstvertoon. De beeldseries worden instructief en als dia-beeldverhalen gebruikt. Kunstvertoon hoopt op deze wijze bij te dragen aan de kennis en de bewustmaking van dit waardevolle erfgoed.
 
 


 

 

Stedencursussen

onderwerpen:

• voorstedelijke geschiedenis • stedelijke patronen
• grachten, pleinen, monumenten • stadsuitleg door de eeuwen
• de bewoners, het bestuur • gebouwen, woonhuizen, gevels
• nijverheid, markten • de stad in de regio

 
Kunstvertoon organiseerde tot 2004 verschillende programma’s over steden: grote Nederlandse steden, maar ook kleinere steden en stadjes in Friesland. Wij hopen een nieuw begin te maken met deze korte project-cursussen, welke worden afgesloten met een excursie.
Aan steden is altijd een landschappelijk en geografisch verhaal verbonden. Ooit ontstond de stad uit een kleine nederzetting, op een plek die perspectieven bood.
In sommige gevallen ging het om een versterking waaromheen een bewoningskern tot ontwikkeling kwam. In andere gevallen ging het om een kleine handelsnederzetting aan de monding van den waterloop. Vaak ontwikkelde een stad zich rondom (klooster)kerken.
In nog andere gevallen ging het om een agrarische kern die pas later tot groei kwam, bijvoorbeeld door nieuwe marktfuncties of bestuurlijke veranderingen.

Het modernisme in de 20ste eeuw bracht een ontwikkeling naar uniformiteit met zich mee, maar wie doordringt tot de kern van de oude stad ontkomt niet aan het eigen karakter. De 19de eeuwse stadswijken, vaak ernstig aangetast maar soms in fragmenten goed behouden, de na 1800 heringerichte ring om de oude stad, de oude stad zelf, veelal omgeven door een middeleeuwse ommuring of een stervormige buitengracht met bastions, stadsgedeelten die nog steeds een klassieke ordening vertonen, minder planmatig aangelegde stadsgedeelten voor eenvoudiger bewoning, grachten, bruggen, markten, middeleeuwse patronen van straten en stegen rond kerken en immuniteiten, hoogten en oude waterstromen – het binnendringen van de stad is een kennismaking met een verborgen, maar nog aanwezige identiteit.
En dan de invulling van de stad: de pleinen, de wanden, kerken en bestuurlijke gebouwen, voorname en eenvoudige woonhuizen met hun gevels die elk hun individuele partij meespelen in gevelwanden en stedelijke ruimtes, de behuizingen voor neringdoenden en ambachtslieden, gebouwen voor handel en industrie etc.

Elk deel en elke invulling van de stad kwam tot stand met een bedoeling. In de veranderende stad verloren stedelijke patronen en gebouwen hun oude functies, maar werden oude elementen opnieuw ten nutte gemaakt. De bevolking veranderde maar elementen van de oude stad bleven.
In deze cursussen gaan wij zoek naar de oorspronkelijke elementen en hoe de oude stad zich vernieuwde.
 
 


 

 

Vergezichten

onderwerpen:
• Plato en Aristoteles in de middeleeuwen
• getallen, muziek en de wereld ontwerpen
• hoge behuizingen in de middeleeuwen
• Christiaan Huygens en Hofwijck
• wonen in villa’s, door alle eeuwen
• het Amsterdamse stadhuis en de inbreng van de Romeinen, Vondel en Rembrandt
• de Chinese rage in de 18de eeuw
• 19de eeuws exotisme en literaire commentaren
• Pompeji in 19de eeuwse gedaante
• de ontdekking van Japan
• Beurs van Berlage, toekomstmaatschappij
• de jaren 1920 – het nieuwe levensgevoel

 
‘Vergezichten’ handelen over werken van mensen en hun ‘vergezichten’ door de eeuwen heen. De onderwerpen zijn gekozen uit alle tijden. Het zijn overzichtelijke verhalen – soms een half uur, soms een uur, soms langer – over een afgebakend onderwerp, geïllustreerd met fraaie beeldseries. Door deze verhalen naast elkaar te plaatsen, ontstaat een indruk van een tijd of van een ontwikkeling door tijden heen. Deze nieuwe benadering van geschiedenis en maatschappij gaat uit van de diversiteit van het leven. Naar de deelnemers toe doet deze benadering een beroep op het inlevingsvermogen; je moet meer dan anders zelf de verbanden leggen.

Programma’s welke op die manier zijn opgebouwd, worden meestal ervaren als erg afwisselend, verrassend en inzichtbiedend. Je gaat de dingen in hun samenhang zien: de geschiedenis van cultuur, maatschappij en wereldbeschouwing, de ‘grote’ cultuur en het dagelijkse leven, materiële zaken en achterliggende denkbeelden. Wij gaan ook zien vanuit een andere tijd. Daarbij maken we gebruik van tijdeigen commentaren en literaire teksten.

Uitgangspunt is altijd dat wij ons proberen te verplaatsen in de mensen, denkers en makers. Wij volgen hen in hun tijd en richten ons op hun arbeidzame, ambachtelijke en scheppende inspanningen. De ‘Vergezichten’ handelen enerzijds over opzienbarende en vernieuwende ontwikkelingen en ook over grote namen in de geschiedenis: in hoeverre volgden zij hun tijd; wat voegden zij toe; welke waren de inspiratiebronnen en toekomstbeelden?
Onze aandacht gaat echter ook naar het ingetogen leven van mensen in een soms hard bestaan, bijvoorbeeld op het platteland. Zij gaven vorm aan de landschappen, nu een onvervangbaar erfgoed. Tenslotte: er was en is een voortdurende kruisbestuiving tussen die beide kanten van het leven: het bestaande en het nieuwe, het gewone en het innoverende.
Er zijn speciale Vergezichten-cursussen. ‘Vergezichten’ kunnen ook deel uitmaken van introductieprogramma’s.
 
 


 

 

19de/20ste eeuw

onderwerpen:
• de vroege 19de eeuw getekend
• romantische schilderkunst
• een vaderlandslievende (bouw)kunst
• de vroeg-industriële maatschappij en het ambachtelijke: arts and crafts
• fin de siëcle, noodlot, symbolisme
• Marx, Semper en het nieuwe Wenen
• de jaren 1910-1930 en de Art Deco
• New-York – esthetiek van oceaanstomers
• Bauhaus – beweging, idealen, resultaten
• een veranderende geschiedenis: Picasso
• oorlogstijd en wederopbouw
• mondialisering: de stad verdwijnt
• wat is echt?: kunst en maatschappij
• in de recente tijd

 
In de meeste cursussen zijn tastbare werkelijkheden ons uitgangspunt. Daarentegen is in de cursusserie 19de eeuw en de cursusserie 20ste eeuw de tijd ons beginpunt: een fase of periode in de geschiedenis. In deze cursussen kijken wij – uitgaande van de maatschappelijke en tijdeigen karakteristieken – naar wat er tot stand kwam: hoe manifesteert de tijd zich in de werken van mensen?

De bovenstaande onderwerpen kunnen worden gepresenteerd als cursus of als onderdeel van cursussen. Waar mogelijk volgen de cursussen een route door de tijd. Ook zullen wij deze cursussen zoveel mogelijk laten aansluiten op de perioden welke in de overzichtscursussen aan de orde zijn of zijn geweest.
Het ligt in de bedoeling dat ook cursusseries over de 17de en de 18de eeuw worden samengesteld.
 
 


 

 

Technieken

onderwerpen:

• prenten – grafische technieken • schildertechnieken
• kleur op gebouwen • 1000 jaar ontwerp- en bouwmethoden

 
 


 

 

Beroemde kunstenaars

onderwerpen:

• schilders en tekenaars • beeldhouwers
• decorateurs • bouwmeesters en architecten
• dichters en prozaïsten

 
Giorgio Vasari, Italiaans schilder, architect en kunsthistoricus, staat te boek als eerste auteur over individuele kunstenaars – hij schreef zijn Vita […], ‘Levens der vermaardste schilders, beeld-houwers en architecten’ (1550-’68). Sedert Vasari wordt kunst gezien als voortgebracht door individuele kunstenaars.

Elke kennismaking en beschouwing van de wereld, de mensen en hun activiteiten kenmerkt zich door een specifieke, gekozen invalshoek. In Kunstvertooncursussen worden meestal algemene verschijnselen centraal gesteld: een ontwikkeling in de tijd, een geheel aan verschijnselen binnen een gekozen periode, een denkrichting, een sociale beweging, een geografische eenheid, een kunststroming etc. Bij dergelijke onderwerpen gaat het over veel mensen, over de verschillen én overeenkomsten. Uit de gezamenlijke inspanningen kunnen grote prestaties en vernieuwingen voortkomen: de bouw van een middeleeuwse kathedraal, de ontwikkeling van een stad, een nieuwe stroming in de kunst, nieuwe denkbeelden. Voor gezamenlijke inspanningen moet sprake zijn geweest van een consensus. Er moet, meer of minder bewust, iets gemeenschappelijks zijn geweest, een gevoel van gezamenlijke bestemming of een gezamenlijk doel of perspectief.

In de serie over kunstenaars daarentegen staan individuen centraal: bijzondere mensen, ‘kunstenaars’, die in hun werken er blijk van gaven de wereld op een bijzondere wijze te hebben waargenomen. Zij waren in staat op heel gecomprimeerde en overtuigende wijze hun waarneming en visie te bundelen in een ‘kunstwerk’. Zij boden daarmee het publiek op aanstekelijke, verrassende en soms vernieuwende wijze een inkijk in de tijd, in de wereld en in zijn bewoners en zichzelf en in het ‘zichzelf’ van de beschouwer.
De individuele kunstenaar centraal – het is een invalshoek, waarbij je het gevaar loopt dat persoonsverheerlijking blind maakt: de idee van de onaantastbare kunstenaar die in zijn artistieke schepping altijd gelijk heeft. In deze cursussen over kunstenaars garandeert de prospectieve benadering dat de ambachtelijke makers en ‘kunstenaars’ niet in ivoren torentjes worden geplaatst, maar deel worden van de stroom van hun tijd en de omgeving waarin zij zich ontwikkelden.
 
 


 

 

Muziek

onderwerpen:

• onderwerpen uit de muziekgeschiedenis • de compositie
• stijlperioden • historische muziekinstrumenten
• historische orgels in Friesland en elders

 
Tot 2003 behoorden cursussen over muziekonderwerpen tot het Kunstvertoonaanbod in Sneek.
In de navolgende jaren heeft Kunstvertoon zich vooral gericht op de kerngebieden cultuur en cultureel erfgoed, regio’s en geschiedenis, kunstgeschiedenis, architectuurhistorie en agrarisch erfgoed. De bovengenoemde muziekonderwerpen kwamen in die cursussen en ook in de activiteiten wel aan bod, maar dan vooral als onderdeel.

In het nieuwe programma van cursusseries is er ruimte voor cursussen over muzikale onderwerpen.
Sommige van deze cursussen worden in het vaste seizoen-programma opgenomen. Waar het gaat om minder courante onderwerpen, kan op cursussen worden ingetekend.
 
 


 

 

Visies

onderwerpen:

• bijzondere cultuurepisoden • modernisme – doelen en werkelijkheid
• kijken – een kunst • de wereld representeren
• de wereld verwoorden • het harmoniebegrip

 
Hier gaat het om onderwerpen die een bijzondere ingang vormen in het ontdekken van de wereld, culturen en bijzondere culturele verschijnselen. Over enkele thema’s heeft Kunstvertoon in Fryslân al cursussen gegeven.
Het gaat in deze cursussen om het ‘beschouwen van de manieren van beschouwen’, nu en door de eeuwen.
Dat biedt inzicht. Het roept ook vragen op over onze tijd.

Design and development by HW Multimedia
Copyright © 2018 | Kunstvertoon | Alle rechten voorbehouden